navbar.frm 20180310
ATTENTIE. . GROOT ONDERHOUD . . . Bijeenkomst op 17 mei 2018 . . . Elke zondag 145.475 MHz . . 10:30 RTTY bulletin . . 11:00 uur Woerdense Ronde .
W

De Gody zender

Samenvatting

De opmars van de radio in Frankrijk, begin 1900, was te danken aan kapitein Ferrie, die had meegewerkt aan de experimenten van Marconi. Ferrie werd laaiend enthousiast voor dit nieuwe communicatiemiddel.

Zijn belangrijkste bijdrage was de installatie van een 60 kilowatt zender op de Eifeltoren. Die had een reikwijdte van wel 4.000 kiometer. Radio werd toendertijd voornamelijk gebruikt op de scheepvaart en slechts mondjesmaat door het leger. De zender op de Eifeltoren ging echter tijdsignalen uitzenden. Geen wonder dus dat vele Franse horlogemakers zich op de radio gingen richten om daarmee hun uurwerken op de juiste tijd te zetten.

Abel Cody, een horlogemaker in Ambroise, een dorpje in de buurt van Lyon, ging daarop 'tijdsontvangers' maken, voor hem zelf en voor vrienden en kennissen. Hij werd zelfs een van de eersten die een officiele zendvergunning kregen. Zijn registratienummer werd 8AL.

Zijn horlogemakersvak kwam goed van pas bij het vervaardigen van toestellen voor het ontvangen van radiogolven. Zijn ontvangtoestellen werden gekenmerkt door de grote draaibare concentrische spoelconstructies, die ook wel variometers worden genoemd. Door het veranderen van de draaihoek van de spoelen kan de zelfinductie worden gevarieerd. Daarmee kon op het gewenste radiostation worden afgestemd. De 'mode' die dagen was het 4-lamps toestel. Mooie zilveren ballonnen stonden te pronken op de gepolitoerde mahoniehouten meubelstukken.

Gody was een van de eersten die een voor amateurs bruikbare zender ontwikkelde. Het hart van de zender werd gevormd door een grote platte spiraalvormige spoel, gewikkeld van fosforbrons, een veel gebruikt materiaal in de uurwerkindustrie.
Zijn ontwerp was blijkbaar geliefd onder de amateurs, want op beurzen duiken die karakteristieke spoelen nog af en toe op. In Frankrijk hebben diverse amateurs replica's gebouwd van zijn toestellen. Fraaie exemplaren zijn te bezichtigen in het museum van Ambroise.

De Gody zender uit 1923 De zelfgemaakte replica van de Gody-zender die Piet van Schagen, PA3HDY, ons liet zien, was opgebouwd van orginele onderdelen. Een werkend juweel, niet van echt te onderscheiden.
Het succes van Gody's toestellen was in grote mate te danken aan die grote spoel. De spoel is opgenomen in een 'Hartley' Oscillator schakeling. Piet rekende ons voor dat de Q van de spoel wel 800 was. Bovendien was de konstruktie zodanig dat temperatuursfluctuaties weinig invloed op de zelfinductie hadden. Zo werd een behoorlijk stabiele zendfrequentie verkregen.
Met behulp van een variabele condenstor kan de frequentie worden ingesteld.
In die tijd werden er alleen nog maar triodes gebruikt. Die hadden slechts een geringe steilheid en weinig versterking. Om toch nog wat vermogensversterking te krijgen werden twee lampen parallel geschakeld. In de voedingsleiding van het rooster werd de seinsleutel opgenomen. Zo werd de zender aan/uit geschakeld. Dit was een enorme verbetering ten opzichte van de vonkenzenders die toendertijd veelvuldig werden gebruikt.

Er werden ook experimenten gedaan met telefonie. Daartoe werd een koolmicrofoon parallel aan een aftakking van de spoel gezet. Geluidsgolven zorgen voor drukverschillen in het doosje met koolpoeder, waardoor de weerstand varieert op het ritme van het geluid. De weerstandsvariatie zorgt voor veranderingen in de verliezen van de spoel waardoor de instelling van de radiolampen veranderd. Daardoor varieert het uitgezonden vermogen.

Piet demonstreerde deze modulatiemethode. De ouderen onder ons herkenden het karakteristieke geluid meteen... zwaar vervormd en krakend. De oorzaak van de slechte kwaliteit moet gezocht worden in de onvolkomenheid van de modulatie methoden. Naast amplitude modulatie onstaat er namelijk ook frequentiemodulatie.
Passen we de zogenaamde flankdetectie toe in de ontvanger, dan kunnen we het fm-gemoduleerde signaal beluisteren. Dat gaf wel enige verbetering van de geluidskwaliteit.

Piet, wist als een beroeps entertainer, de aandacht een vol uur vast te houden. Zijn presentatie, over een apparaat van slechts een tiental componenten, was doorspekt met koddige verhalen, die misschien wel niets met het onderwerp te maken hadden, maar ons wel een onvergetelijke avond hebben bezorgd.

Pieter J. T. Bruinsma, PA0PHB

 Meer informatie

  • F6BLK Het virtuele museum van Camel Belhacène. Plaatjes van franse ontvangers en zenders uit het begin van de 20e eeuw.
  • Radio a Lyon Over het onstaan van de radio in de omgeving van Lyon. Van 1873 tot na de WOII. Met namen als SFER RADIOLA, DUCRETET, PERICAUD, RADIO LL, GMR, VITUS, GODY, LEMOUZY, GAMMA, GRILLET...
  • Raconte-moi la radio met een lijst van de eerste franse zendamateurs.
  • (PA0PHB)
'>
(PA0PHB)